धर्म डेस्क, नवी दिल्ली: तुम्हाला कधी प्रश्न पडला आहे का? की हिंदू पंचांगामध्ये कधीकधी एक अतिरिक्त महिना का जोडला जातो? 2026 हे असेच एक वर्ष असणार आहे, ज्यात 12 महिन्यांऐवजी 13 महिने असतील. या अतिरिक्त महिन्याला 'अधिक मास', 'मल मास' किंवा 'पुरुषोत्तम मास' म्हणून ओळखले जाते. पण अधिक मास आणि पुरुषोत्तम मास एकच आहेत का?
याला 'पुरुषोत्तम मास' असे नाव का दिले आहे?
पौराणिक कथांनुसार (जसे की पद्म पुराण आणि नारद पुराण), जेव्हा या अतिरिक्त महिन्याची उत्पत्ती झाली, तेव्हा त्याला 'मल मास' (अशुद्ध महिना) म्हटले जात असे. कोणताही देव या महिन्यावर राज्य करण्यास तयार नव्हता, कारण या महिन्यात कोणतेही शुभ विधी (जसे की विवाह, मुंडन) होत नसत.
आपल्या उपेक्षेमुळे व्यथित होऊन, हा महिना भगवान विष्णूकडे गेला आणि आपली व्यथा सांगितली. भगवान विष्णूंनी दया दाखवून या महिन्याला आपले नाव दिले. तेव्हापासून तो 'पुरुषोत्तम मास' म्हणून ओळखला जाऊ लागला. त्यांनी असा वर दिला की, जो कोणी या महिन्यात माझी पूजा करेल, त्याला वर्षभरात केलेल्या पूजेपेक्षा अधिक फळ मिळेल. म्हणूनच, या महिन्याला 'अधिक मास' असेही म्हटले जाऊ लागले. पद्म पुराणात 'पुरुषोत्तम मास महात्म्य' नावाचा एक संपूर्ण विभाग आहे. त्यात भगवान श्रीकृष्णाने युधिष्ठिराला या महिन्याचा महिमा सांगितल्याचा एक प्रसंगही आहे.
विज्ञान आणि ज्योतिषशास्त्राचे संयोजन
जर आपण ज्योतिष आणि पंचांगाची आकडेमोड पाहिली, तर ती जादू नसून वैज्ञानिक आकडेमोड आहे. सौर वर्ष (सूर्यावर आधारित) 365 दिवस आणि 6 तासांचे असते, तर चांद्र वर्ष (चंद्रावर आधारित) 354 दिवसांचे असते. दरवर्षी या दोन्हींमध्ये 11 दिवसांचा फरक असतो. तीन वर्षांत हा फरक अंदाजे 1 महिन्याइतका (33 दिवस) होतो.
ही तफावत भरून काढण्यासाठी, दर तिसऱ्या वर्षी एक अतिरिक्त महिना जोडला जातो, ज्याला 'पुरुषोत्तम महिना' असे म्हणतात.
2026 मध्ये हा महिना केव्हा आहे?
द्रुक पंचांगानुसार, सन 2026 मध्ये ज्येष्ठ महिन्यात एक अतिरिक्त महिना असेल. तो ज्येष्ठ महिन्याच्या शुक्ल पक्षाच्या पहिल्या दिवशी, 17 मे रोजी सुरू होईल आणि ज्येष्ठ महिन्याच्या अमावस्येला, 15 जून रोजी संपेल. हा संपूर्ण महिना भगवान विष्णूच्या विशेष भक्ती आणि पूजेसाठी समर्पित आहे.
या काळात काय करावे आणि काय करू नये?
काय करू नये: हा आत्मशुद्धीचा काळ असल्याने, लग्न, नवीन घर खरेदी करणे किंवा जानवे संस्कार यांसारखे मोठे कार्यक्रम पुढे ढकलले जातात.
काय करावे: शास्त्रानुसार, या महिन्यात दान आणि पुण्यकर्मांचे फळ अनेक पटींनी वाढते. दीपप्रज्वलन करणे, श्रीमद् भागवत कथेचे पठण करणे आणि 'ॐ नमो भगवते वासुदेवाय' या मंत्राचा जप करणे अत्यंत शुभ मानले जाते.
हेही वाचा: Akshaya Tritiya 2026: अक्षय तृतीयेला 'अबुझ मुहूर्त' का म्हटले जाते? जाणून घ्या अक्षय तृतीयेच्या खास मुहूर्ताबद्दल
Disclaimer: या लेखात नमूद केलेले उपाय, फायदे, सल्ला आणि विधाने केवळ सामान्य माहितीसाठी आहेत. दैनिक जागरण या लेखातील मजकुराचे समर्थन करत नाही. या लेखातील माहिती विविध स्रोत, ज्योतिषी, पंचांग, प्रवचने, श्रद्धा, धार्मिक ग्रंथ आणि आख्यायिका यांमधून संकलित केली आहे. वाचकांना विनंती आहे की त्यांनी हा लेख अंतिम सत्य किंवा दावा मानू नये आणि स्वतःच्या विवेकबुद्धीचा वापर करावा.
