नवी दिल्ली: मध्य पूर्वेतील भू-राजकीय तणाव आणि पुरवठा साखळीवरील दबावाच्या पार्श्वभूमीवर, भारतातील किरकोळ महागाई फेब्रुवारीतील 3.21 टक्क्यांवरून मार्चमध्ये किंचित वाढून 3.40 टक्क्यांवर पोहोचली, असे सोमवारी प्रसिद्ध झालेल्या सरकारी आकडेवारीतून दिसून आले. 

इराण, इस्रायल आणि अमेरिका यांच्यातील वाढती भू-राजकीय अनिश्चितता (US Iran war impact on India) आणि जागतिक तेल पुरवठ्यात व्यत्यय येण्याच्या चिंतेच्या पार्श्वभूमीवर ही नवीनतम महागाईची आकडेवारी समोर आली आहे. 

मार्च महिन्यातील महागाईची आकडेवारी काय दर्शवते?

मार्च महिन्याच्या ताज्या महागाईच्या आकडेवारीनुसार, मार्च 2026 साठीचा अखिल भारतीय ग्राहक किंमत निर्देशांक (CPI) 3.40% (तात्पुरता) होता. तो ग्रामीण भागात 3.63% आणि शहरी भागात 3.11% नोंदवला गेला. अन्नधान्याच्या महागाईबद्दल बोलायचे झाल्यास, अन्नपदार्थांचा महागाई दर 3.87% राहिला. तो गावांमध्ये 3.96% आणि शहरांमध्ये 3.71% राहिला. गृहनिर्माण क्षेत्रातील महागाई 2.11% राहिला, ज्यामध्ये ग्रामीण भागातील गृहनिर्माण महागाई 2.54% आणि शहरी भागातील 1.95% राहिली. 

दिलासादायक बाब ही आहे की, किंचित वाढ होऊनही, महागाईचा दर सलग 12 व्या महिन्यासाठी भारतीय रिझर्व्ह बँकेच्या (आरबीआय) 4% च्या लक्ष्य मर्यादेत (2%-6% ची सुरक्षित श्रेणी) राहिला आहे.

वाढत्या महागाईची मुख्य कारणे कोणती?

    इराण, इस्रायल आणि अमेरिका यांच्यातील वाढत्या तणावामुळे जागतिक तेल पुरवठ्याबद्दल चिंता वाढली आहे. अमेरिकेने इराणी बंदरांवर लादलेल्या नौदल नाकेबंदीनंतर ऊर्जा बाजार अस्थिर झाले असून, त्याचा परिणाम इंधनाच्या किमतींवर झाला आहे. तथापि, रॉयटर्सच्या सर्वेक्षणानुसार, याच काळात सोन्याच्या किमती सुमारे 11 टक्क्यांनी घसरल्या आहेत, ज्यामुळे वाढत्या इंधन किमतींचा परिणाम काही प्रमाणात कमी झाला आहे.   

    या परिस्थितीवर आरबीआयचे काय म्हणणे?

    एप्रिलमध्ये झालेल्या चलनविषयक धोरण समितीच्या (एमपीसी) बैठकीत आरबीआयचे गव्हर्नर संजय मल्होत्रा ​​म्हणाले की, भारतीय अर्थव्यवस्थेचे मूलभूत घटक मजबूत आहेत, ज्यामुळे ती पूर्वीपेक्षा बाह्य धक्क्यांना अधिक चांगल्या प्रकारे तोंड देऊ शकते. सध्या, अर्थव्यवस्था पुरवठ्याच्या धक्क्याचा सामना करत आहे.

    कच्च्या तेलाच्या वाढत्या किमतींच्या पार्श्वभूमीवर आरबीआय 'प्रतीक्षा करा आणि पहा' हे धोरण अवलंबत आहे. याव्यतिरिक्त, आरबीआयने आर्थिक वर्ष 2027 (FY27) साठी ग्राहक किंमत निर्देशांक (सीपीआय) महागाई 4.6% आणि मूळ महागाई 4.4% राहण्याचा अंदाज वर्तवला आहे.

    बाजारात काय स्वस्त आणि काय महाग?

    सर्वात स्वस्त असणाऱ्या 5 गोष्टी

    • कांदा (-27.76%)
    • बटाटा (-18.98%)
    • लसूण (-10.18%)
    • तूर आणि तूर डाळ (-9.56%)
    • वाटाणे आणि चणे (-7.87%)

    सर्वात महाग होत असलेल्या 5 गोष्टी

    • चांदीचे दागिने (148.61%)
    • सोने/हिरे/प्लॅटिनमचे दागिने (45.92%)
    • खोबरे (45.52%)
    • टोमॅटो (35.99%)
    • फुलकोबी (34.11%)

    महागाई मोजण्याच्या पद्धतीत कोणते बदल झाले?

    नवीन आणि सुधारित ग्राहक किंमत निर्देशांक (CPI) चौकटीअंतर्गत महागाईची आकडेवारी प्रसिद्ध करण्याची ही तिसरी वेळ आहे. महागाई मोजण्याचे आधारभूत वर्ष आता 2012 वरून बदलून 2024 करण्यात आले आहे. निर्देशांकामध्ये अन्न आणि पेयांचा वाटा 45.9% वरून 36.75% पर्यंत कमी करण्यात आला आहे. गृहनिर्माण, उपयुक्त सेवा आणि इंधनाचा वाटा 16.9% वरून 17.7% पर्यंत वाढवण्यात आला आहे. 

    सध्याच्या वापराच्या पद्धती प्रतिबिंबित करण्यासाठी, ओटीटी सबस्क्रिप्शन, डिजिटल स्टोरेज उपकरणे, ग्रामीण गृहनिर्माण आणि मूल्यवर्धित दुग्धजन्य पदार्थ यांसारख्या नवीन वस्तू बास्केटमध्ये समाविष्ट करण्यात आल्या आहेत, तर व्हीसीआर आणि ऑडिओ कॅसेट यांसारख्या कालबाह्य वस्तू काढून टाकण्यात आल्या आहेत.